Tempelierstraat

Wist je dat? Deel 3: Tempeliersstraat in Haarlem is vernoemd naar de Orde van de Tempeliers

Orde van de Tempeliers 1120 – 1312

Plaatsnaamkunde is de wetenschap die plaatsnamen opspoort en verklaart. Met een straatnaam worden straten, wegen, lanen en dergelijke aangeduid. Maar een straatnaam dient ook ter oriëntatie en voor het vormen van een adres. Haarlem105 gaat op zoek naar de historie en het verhaal achter straatnamen in Zuid-Kennemerland.

Door Ton de Groot

Open Street Map

Tempelierstraat
De Tempelierstraat in de Koninginnebuurt loopt van de Koninginneweg in het westen naar het Houtplein in het oosten. De straat is aangelegd aan het einde van de negentiende eeuw en het eerste huis is er gebouwd in 1880. Vanaf het Wijde Geldelozepad tot aan het Houtplein heet de straat tot 1900 Heerenhek. De gemeenteraad besluit dan om de naam te wijzigen in Tempelierstraat. De naam verwijst naar de Orde van de Tempeliers, hun klooster heeft vermoedelijk hier in de buurt gestaan. Het westelijk deel van het Wijde Geldelozepad wordt ook omgedoopt in Tempelierstraat. Hier vind je hoofdzakelijk woningen. Meer naar het Houtplein zijn ook winkels en horeca gevestigd. Op de hoek met het Houtplein was jarenlang restaurant ’t Heerenhek gevestigd. Voor Haarlemmers een bekende gelegenheid herkenbaar aan de muurschildering van de bekende Haarlemse decorateurs Misset en Zoon. In de vorige eeuw hebben veel landelijke dagbladen in de Tempeliersstraat een vestiging en spreekt men in de volksmond over Fleet street. Een verwijzing naar het centrum van de nationale pers in Londen. De Tempeliersstraat is een belangrijk knooppunt voor het openbaar vervoer. Veel verschillende buslijnen hebben er een halte. Van het einde van de negentiende eeuw tot halverwege de twintigste eeuw rijden er ook trams van en naar Amsterdam en Zandvoort, waaronder de legendarische Blauwe tram.

De Orde van de Tempeliers
De Orde van de Tempeliers is ontstaan uit een Frans genootschap. Er geldt een religieuze levenswijze. Dat houdt in dat bij toetreding de belofte van armoede, kuisheid en gehoorzaamheid wordt afgelegd. De tempeliers of tempelridders zijn herkenbaar aan hun witte mantel met een rood kruis op hun linkerborst. De Orde stelt zich tot doel om de pelgrims in het heilige land Palestina te beschermen en de heilige plaatsen te bevrijden.

Kruistochten
Wanneer uit het door moslims bezette Jeruzalem christenen worden verbannen is dat het startsein voor de kruistochten. Paus Urbanus II roept op tot het organiseren van een kruistocht om het Heilige land te bevrijden. Ook veel christenen uit onze omgeving doen er aan mee. Het biedt hen veel voordelen. Zolang als de kruistocht duurt worden hun bezittingen door de kerk beschermt. Ook betalen zij in die periode geen belasting en krijgen zij voor hun verdienste van de kerk een aflaat. Dat wil zeggen een kwijtschelding van straffen om verzekerd te zijn van een plek in het hiernamaals. Ondanks de ontberingen die de kruisvaarders op hun tocht ondervinden, slagen zij er in om een gebied te veroveren zo groot als het huidige Israël en Libanon. Er volgen nog acht kruistochten om het veroverde gebied te verdedigen. Dat is steeds minder succesvol en in de dertiende eeuw worden de kruisvaarders definitief verslagen. Het duurt tot de Eerste Wereldoorlog voordat een deel van Jeruzalem weer in christelijke handen komt.

Haarlemse ridders
De Orde van de Tempeliers is opgericht in 1120. De tweede kruistocht begint in 1147, dat is dus waarschijnlijk de eerste keer dat de tempelridders mee optrekken naar het Heilige Land. Er zijn roemruchte verhalen in omloop over het moedige gedrag van Haarlemse kruisvaarders maar bewijs daarvoor ontbreekt vaak.

De ridders van de Orde van de Tempeliers vestigen zich pas in het begin van de veertiende eeuw in Haarlem. Volgens zeggen heeft hun klooster gestaan in het gebied tussen de Raamsingel en het Wijde Geldeloze pad. Het is van korte duur want de Orde van de Tempeliers wordt opgeheven en de Haarlemse tempelridders gaan over naar de Sint Jansridders, die hun klooster hebben in de Jansstraat.